Rüya ve kehanet iddiası: eşleşmeyi nasıl sınarsınız?

“Bildi” demeden ölçüyü belirleyin

Bir anlatıda hem rüya hem sonradan yaşanan olay esnek biçimde yorumlanabiliyorsa çok sayıda eşleşme kurulabilir. İnceleme için rüyanın olaydan önce kaydedilip kaydedilmediğini ve kaydın değişmeden korunup korunmadığını sorun. Olaydan sonra yapılan yorum ayrı bir veri türüdür.

Eşleşmeyenleri de sayın

Yalnızca tutan örnekleri seçmek karşılaştırmayı eksik bırakır. Kaç kayıt vardı, kaç olay eşleşmedi, eşleşme ölçütü neydi? Bunlar bilinmiyorsa başarı oranını hesaplayamazsınız. Çok sayıda insanın uzun bir dönemdeki çok sayıda anlatısı için tek ilginç örnek seçmekle, önceden belirlenmiş bir tahmini test etmek farklıdır.

Bir inceleme tasarımı önerisi

1. İddiayı ve zaman aralığını inceleme başlamadan yazın.
2. Kayıtları sonradan değiştirmeden saklayın.
3. Eşleşme kurallarını örnekleri görmeden belirleyin.
4. Mümkünse kayıtları değerlendiren kişinin sonucu bilmemesini sağlayın.
5. Tüm kayıtları ve belirsiz örnekleri raporlayın.

Bu taslak ELYADAL web rehberinin bir alıştırma önerisidir; gerçekleştirilmiş deney veya laboratuvar sonucu değildir. Ön kayıt yaklaşımı, planlanan çalışma ile sonradan gelişen analizi ayırmaya yardımcı olur. İddiayı destekleyen veri yoksa “kanıtlanmadı” ifadesi, nedenini de belirterek kullanılmalıdır.