Eleştirel düşünme: bir iddiadan araştırılabilir soruya

Önce iddiayı küçültün

“Bu yöntem çok başarılı” cümlesi tartışmaya elverişli görünür, ama ölçülebilir değildir. Hangi yöntem, kimler için, hangi sonuçta ve ne kadar süre boyunca? Cümleyi bu dört soruyla yeniden yazın. Tartışmanız bir sözcüğün anlamında mı, verinin niteliğinde mi, yoksa sonuçtan çıkarılan yorumda mı ayrılıyor, görünür hale gelsin.

Dört duraklı inceleme

1. İddia: Tek bir sınanabilir cümle kurun. “Her zaman” gibi ifadeleri özellikle işaretleyin.
2. Kaynak: Haberden araştırmaya, araştırmadan kullanılan veriye ilerleyin. Bir paylaşımın çok yayılması bağımsız doğrulama sayılmaz.
3. Yöntem: Kimlerin seçildiğini, karşılaştırmanın nasıl kurulduğunu ve neyin ölçüldüğünü okuyun.
4. Sınır: Bu verinin cevaplamadığı soruyu da yazın. Belirsizliği belirtmek iddiayı değersizleştirmez; kapsamını düzeltir.

Kendinize karşı da aynı ölçüyü kullanın

Sevdiğiniz sonuç için daha düşük, sevmediğiniz sonuç için daha yüksek kanıt eşiği koymayın. İddiayı destekleyen ve zayıflatan gözlemleri iki ayrı sütuna yazın. Fikrinizi neyin değiştireceğini incelemeye başlamadan belirlemek yararlı bir çalışma disiplinidir.

Ön kayıt, bir araştırmada planlanan analizleri sonradan geliştirilen analizlerden ayırmayı amaçlar. Kayıt bulunması sonuçların otomatik olarak doğru olduğunu göstermez; plan ile uygulama arasındaki ilişkiyi incelemeye imkân verir.

Beş dakikalık alıştırma

Bugün karşılaştığınız bir haber seçin. Başlığını değil, asıl iddiasını yazın. İlk kaynağın bağlantısını bulun. Ardından “Bu sonuca başka hangi açıklama uyabilir?” sorusunu cevaplayın. Son satırda kesin hüküm yerine elinizdeki kanıtın sınırını belirtin.